Historia

Pod koniec XIII wieku Zakon Krzyżacki zajął tereny obecnego powiatu działdowskiego. Z początkiem wieku XIV podjęło szeroko zakrojoną akcję osadniczą – napływali tu osadnicy z Niemiec jak i z sąsiedniego Mazowsza. Zreorganizowano administrację Zakonu. Ziemie pruskie należące do Państwa Krzyżackiego zostały podzielone na komturstwa. W 1341 roku powstało komturstwo ostródzkie, które wydzielono z wcześniejszego komturstwa dzierzgońskiego jako odrębną jednostkę administracyjną dla dawnej ziemi Sasinów - plemię Prusów zamieszkujące m.in. tereny Działdowszczyzny.

Parafię białucką ufundowali Krzyżacy w roku lokacji wsi, tj. w 1371 roku. W tym samym czasie został wzniesiony kościół pod wezwaniem św. Jakuba. Do podlegającej początkowo diecezji pomezańskiej należały następujące wsie : Białuty, Wola Białucka, Dźwieżnia, Sochy i Purgałki.

Kościół w Białutach po reformacji przekształcił się z katolickiego w ewangelicki, jednak przez długi czas urząd proboszcza pozostawał pusty; jeszcze w 1559 roku parafianie prosili o duchownego, na którego czekali już od wielu lat, a jedynie księża z Narzymia i Działdowa odprawiali tu niekiedy nabożeństwa. Właściciel ziemski Narzymski, sam wyznania katolickiego, wyraził zgodę na ponowne obsadzenie stanowiska proboszcza i obiecał również, że zwróci przywłaszczone sobie 4 włóki kościelne. Wreszcie w Białutach pojawił się proboszcz Albrecht, jednak tuż przed Wielkanocą 1562 roku zamordował go służący Narzymskiego. Po nim urząd proboszcza sprawowało jeszcze dwóch duchownych ewangelickich: Valentinus z Przasnysza, od 1563 do co najmniej 1578 roku, oraz Bartel Kulwitz, który w 1588 roku prawdopodobnie opuścił swoje stanowisko i przeniósł się do Jedwabna.

Wszystkie zdjęcia, jak i reprodukcje zdjęć znajdują się w zbiorach Piotra Grzymkowskiego